BAĞIMLI MISINIZ? BAĞIMLILIKLARI TANIYIN!

21 Nis 2015

DAVRANIŞ BAĞIMLILIKLARINI TANIYIN!

Bağımlılıklardan kurtulmanın ön koşulu bağımlılıkları tanımaktan geçiyor. Bağımlılık denildiğinde insanların aklına sigara, alkol ya da uyuşturucu bağımlılığı geliyor. Halbuki sigara, alkol gibi keyif verici maddelerin dışında keyif veren pek çok şey bağımlılığa yol açabilir. Örneğin bir çikolata yemek de bağımlılık yapabilir.

SIK GÖRÜLEN BAĞIMLILIK TÜRLERİ NELERDİR?

Yazının başında belirtildiği üzere pek çok şey bağımlılık yapabilir. Ancak bazı bağımlılıklar toplumda daha çok sık görülmektedir. Bakalım sigara, alkol bağımlılığı dışında bu davranış bağımlılıkları nelerdir?

1. Alışveriş Bağımlılığı

bigstock-Six-Colourful-Shopping-Bags-On-46416094-300x200

Bayanlar arasında sık görüldüğü gibi bir mit zihinlerde yer etse de, alışveriş bağımlılığı erkeklerde de görülebilir. Günümüz kültürü insanların modern tabirle “presentable” olmasına öylesine önem vermektedir ki kişiler sürekli yeni imajlar, yeni kıyafetler almanın peşine düşmektedir. Alışveriş yalnızca kıyafet bağımlılığı olarak düşünülemez. Elektronik cihaz satın alınması hususunda da alışveriş bağımlılığı söz konusu olabilir.  Maalesef ve belki de en acısı kişilerin bilge görünmek edasıyla yalnızca kapak resmi güzel olduğu için kitap satın alıp, starbucks türevi cafelerde kahve içip kitap okuyormuş gibi görünmesi bile trajikomik bir husus olarak toplumumuzda yer etmektedir.

2. İnternet Bağımlılığı

internet bağımlılığı

İnternet hayatımızın ayrılmaz bir parçası olarak günlük yaşantımızda yer alıyor. Her teknolojik gelişmede olduğu gibi internetin de yararları ve zararları vardır. İnternet bağımlılığı bugün genç, yetişkin, çocuk olmak üzere toplumun pek çok kesiminde yer almaktadır. Bu hususta bilinçli internet kullanıcısı olabilmek bağımlılıktan korunmak için önemlidir.

3. Yeme Bağımlılığı

yeme bağımlılığıMuffinler, macaronlar, süslü süslü pastalar ve dahası… Yiyecekler de o kadar “presentable” ki, insanlar aç olmasa da sırf tatmış olmak için ihtiyacından fazlasını tüketebiliyor. Bu konuda yiyeceklerin kalorileri ve günlük kalori ihtiyacımız konusunda ufak bir araştırma yapmamızda yarar var. Yeme bağımlılığı sadece beyindeki kimyasalları bozmakla kalmayıp, obezite gibi tehlikeli bir hastalığı da beraberinde getiriyor.

4. Riskli Davranış Bağımlılığı

yamac_1_1

Sırf adrenalin yaşayacağız diye özellikle tatil yörelerinde yamaç paraşütü, bungee jumping ya da yüksek yerlerden denize atlama gibi pek çok riskli davranış yapılıyor. Bu davranışı bir kez yapan birey o düşüş anında yaşadığı korkuyla karışık haz hissine bağlı olarak bunu sıklıkla tercih etmektedir. Bu tür tehlikeli sporları yapan lisanslı sporculara sözümüz yok, ancak pek çok kişi özellikle yaz mevsiminde bu sebeple yaşamını yitirmektedir.

5. Estetik Ameliyat Bağımlılığı

2d009c509b4632deb75ba61da872ffe2

Güzel görüneceğiz diye botoks, rinoplasti gibi pek çok estetik operasyon toplumumuzda yaygınlaşmaktadır. Yok artık bunun da bağımlılığı olmaz demeyin! Her bir ameliyat yeni bir bakış açısı olduğu için ardından bir yenisi ekleniyor.

6. Dijital Oyun Bağımlılığı

Dijital oyun bağımlılığı da internet bağımlılığı gibi sanal bir bağımlılık olup playstation  ya da bilgisayarda oynanan tüm haz verici oyunları içemektedir. Gençler ve çocuklar bu konuda büyük risk altındadır.

7. Kumar Bağımlılığı

Kumar denince akla kazanmaktan çok kaybetmek gelse de; “ya belki?” düşüncesi pek çok kişiyi kumara itmektedir. Kumarın bireyin duygu dünyasını, beynindeki kimyasal yapıyı bozmakla kalmayıp ağır sosyokültürel yıkıcı sonuçları olan bir bağımlılık türüdür.

Tüm bu davranış bağımlılıklarında ortak olan bir şeyi farkettiniz mi? Evet! ortak nokta: HAZ!

 

PEKİ YA BAĞIMLI OLUNCA BEYiNDE NELER OLUR?

beyinde bağımlılık merkezleri

Beyinde neler oluyor da, insanlar yapıp ettiği şeylere bağımlı hale geliyor? Gelin bunu nörobiyolojik perspektifte inceleyim:

Sinir hücrelerinin içerisinde nörotransmitter olarak adlandırılan serotonin, dopamin, noradrenalin gibi kimyasallar yer alır. Bu kimyasallar davranışlara, stres durumuna, yaşanan olaylara, alınan maddelere ve ilaçlara bağlı olarak değişebilir. Bağımlılık konusunda önemli olan nörotransmitter dopamin olup beyin bölgelerinden odaklanmamız gereken bölgeler amigdala, nucleus akkümbens ve prefrontral kortekstir. Haz hissi beynin duygusal bölgesi olan amigdala ile ilgili olup nucleus akkümbens denilen çekirdek ise yeme, içme, korku gibi önemli davranışların düzenlendiği merkez olan hipotalamusun içinde yer alan bir çekirdektir. Sigara ya da alkol gibi keyif veren maddeler alındığında oluşan haz ve rahatlama hissiyle birlikte beyinde dopamin yolaklarında dopamin salgılanır. Bu durumda beyin kişiyi haz duyabileceği şeyleri aramaya iter, yani o ödülü (hazzı) tekrar tatmak ister.

Dışarıdan alınan hazza bağlı olarak kişi vücudunda var olan dopamin dengesine müdahale etmiş olur. Böylelikle vücut bozulan dengeyi telafi etmek için dışarıdan takviyeye ihtiyaç duyar. Maddeyi daha çok aldıkça ya davranışı daha çok yaptıkça kişinin haz eşiği yükselir dolayısıyla maddenin miktarını çoğaltmak, bağımlılık yapan davranışı daha çok tekrarlamak ister. Ayrıca madde alındığı sırada prefrontal corteks dediğimiz beynin ön bölgesi aşırı dopamin salınımından ötürü devredışı kalmış olur bu yüzden kişi iradesini kaybedip, toplum tarafından hoş karşılanmayacak davranışlara girişebilir.

Bağımlılık sayfalarca yazılabilecek çok geniş bir konu olup, ince ayrıntılardan gizlenen sinsi bir virüs gibidir.

SİZ SİZ OLUN BAĞIMLILIĞIN FARKINDA OLUN. BAĞIMSIZ ve ÖZGÜR KALIN!

Sevgiler…

 Uzm. Klinik Psikolog Ayşe Kaya Göktepe

 

Paylaş

1989 yılında Bursa'da doğdu. 2011 yılında International University of Sarajevo'dan fakülte ikincisi derecesiyle psikoloji bölümünden mezun oldu. 2014 yılında Üsküdar Üniversitesi SBE Klinik Psikoloji Yüksek Lisansını tamamladı, Marmara Üniversitesi'nde Din Psikolojisi alanında doktora yapmaktadır. İstanbul'da Anadolu yakasında "Bahar Psikoloji" Avrupa Yakasında ise "Bistanbul Danışmanlık" merkezinde danışan görmektedir. Moda psikolojisi, stil danışmanlığı, styling, ve psikoloji konularında aktüel bölümümüzde yazılar yazmaktadır.

Yorumlar

  1. […] yanısıra bağımlılık yapan pek çok durum vardır. Davranış bağımlılıklarını bir önceki yazımızda ele almıştık. Bu yazımızda bağmlılıklardan kurtulmak için küçük bir reçete […]

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir